CZYM ZAJMUJE SIĘ ZESPÓŁ INTERDYSCYPLINARNY

Zadaniem Zespołu interdyscyplinarnego jest tworzenie warunków umożliwiających realizację zadań gminy z zakresu przeciwdziałania przemocy domowej oraz integrowanie i koordynowanie działań podmiotów, których przedstawiciele tworzą Zespół. To gremium jest powoływane przez wójta, a obsługę organizacyjno-techniczną i finansową Zespołu zapewnia ośrodek pomocy społecznej. Szczegółowy katalog zadań Zespołu jest obszerny (art. 9b ust. 2 ustawy). Laicy mogą najbardziej kojarzyć Zespół z procedurą „Niebieskie Karty”. Do tego jeszcze dojdziemy. Przyjrzymy się teraz składowi Zespołu.

ZESPÓŁ INTERDYSCYPLINARNY – OBOWIĄZKOWY SKŁAD

Zespół jest w istocie „interdyscyplinarny” nie tylko z nazwy, bo współtworzą go obligatoryjnie przedstawiciele:

• jednostek organizacyjnych pomocy społecznej,
• gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych,
• Policji,
• oświaty,
• ochrony zdrowia,
• organizacji pozarządowych,
• Żandarmerii Wojskowej (jeżeli ŻW złoży taki wniosek do wójta w związku z zamieszkiwaniem na obszarze gminy żołnierza pełniącego czynną służbę wojskową),
• kuratorów sądowych.

Z drugiej strony przepisy pozwalają, aby pracę Zespołu wsparli prokuratorzy i reprezentanci innych podmiotów, jeżeli tylko działają na rzecz przeciwdziałania przemocy domowej (art. 9a ust. 5). Ten ogólny przepis jest podstawą do powołania w skład Zespołu właśnie m.in. sędziów, funkcjonariuszy straży miejskiej i służby więziennej, osób duchownych, ale też pracowników instytucji kultury czy naukowców. 

ZESPÓŁ INTERDYSCYPLINARNY I PRZEDSTAWICIEL OŚWIATY

Ustawowy zwrot „przedstawiciel oświaty” jest bardzo pojemny – zgodnie bowiem z Prawem oświatowym polski system oświaty obejmuje kilkadziesiąt rodzajów placówek. W skład Zespołu może więc wejść przedstawiciel każdej z nich, w tym:

• szkoły artystycznej,
• placówki artystycznej (ogniska artystycznego umożliwiającego rozwijanie zainteresowań i uzdolnień artystycznych),
• biblioteki pedagogicznej.

Co więcej, prawo nie wymaga, aby „przedstawicielem oświaty” był nauczyciel ani wychowawca lub inny pedagogiczny pracownik szkoły.

ZESPÓŁ INTERDYSCYPLINARNY I PRZEDSTAWICIEL INSTYTUCJI KULTURY

Włączenie pracownika instytucji kultury do Zespołu interdyscyplinarnego zdarza się relatywnie rzadko. Dodajmy, że nie ma znaczenia, kto jest organizatorem takiej placówki. W Zespole mogą więc działać równie dobrze pracownicy powiatowej, wojewódzkiej czy państwowej instytucji kultury, a nie tylko gminnej (miejskiej). Instytucją delegującą może być np. dom kultury, teatr, biblioteka, niekoniecznie pedagogiczna.

Na przykład wójt gminy Koczała (woj. pomorskie) powołał 13 maja 2020 r. do Zespołu m.in. dyrektora Gminnego Ośrodka Kultury. Stało się tak pewnie dlatego, że GOK realizuje wiele zadań w ramach gminnego programu profilaktyki i rozwiązywania problemów uzależnień. Są to m.in. rodzinne warsztaty rękodzieła, gry plenerowe, warsztaty promujące zdrowy i aktywny styl życia czy konkurs plastyczny będący podstawą do opracowania graficznego projektu kalendarza promocyjnego. Sam gminny program przygotowano w tej gminie w oparciu o partnerski udział przedstawicieli lokalnych podmiotów. Obok reprezentantów GOPS, oświaty czy specjalistów uzależnień również pracownicy GOK w Koczale i Gminnej Biblioteki Publicznej w Koczale mogli wypowiedzieć się na temat kształtu tego dokumentu.

Udział przedstawiciela instytucji kultury w Zespole może wynikać lub zapoczątkować ścisłą współpracą z lokalną jednostką pomocy społecznej oraz innymi podmiotami. To z kolei może zaowocować różnymi wspólnymi działaniami z szeroko pojętej polityki społecznej.

Z mojego doświadczenia wynika, że jeszcze rzadziej w Zespole można spotkać przedstawiciela świata akademickiego. Uważam, że naukowcy, zwłaszcza z niektórych dyscyplin, powinni zainteresować się tym tematem. Z których dyscyplin i dlaczego?

ZESPÓŁ INTERDYSCYPLINARNY i PRZEDSTAWICIEL UCZELNI

Biorąc pod uwagę cel i charakter pracy Zespołu, udział w nim powinni rozważyć w pierwszej kolejności nauczyciele akademiccy z nauk medycznych, nauk o zdrowiu, nauk o rodzinie, nauk o bezpieczeństwie, nauk o polityce i administracji, nauk prawnych, nauk socjologicznych, psychologii i pedagogiki. Tą ostatnią dyscypliną zajmuje się dr hab. Mirosław Kowalski – profesor Uniwersytetu Zielonogórskiego, który jest członkiem Zespołu Interdyscyplinarnego przy MOPS w Zielonej Górze.

Udział w pracach Zespołu otwiera przed naukowcami duże możliwości:

• znalezienia tematów i prowadzenia badań naukowych, także w środowisku,
• rozwoju umiejętności interpersonalnych,
• zweryfikowania tez naukowych,
• zastosowania wiedzy w praktyce, w tym prowadząc spotkania, wykłady i szkolenia profilaktyczne,
• nawiązania współpracy z innymi środowiskami reprezentowanymi w Zespole.

Tym bardziej, jeżeli naukowiec będzie powoływany (ponadto) w skład grup diagnostyczno-pomocowych. Są to doraźne ciała, które prowadzą procedurę „Niebieskie Karty” i pracują z daną rodziną uwikłaną w przemoc. W skład grupy wchodzi pracownik socjalny i policjant, a mogą ich wspierać reprezentanci różnych podmiotów zajmujących się przeciwdziałaniem przemocy. Aby zostać członkiem grupy, nie trzeba wchodzić w skład Zespołu.

ZESPÓŁ INTERDYSCYPLINARNY – KTO DELEGUJE PRZEDSTAWICIELA

Zespół funkcjonuje na podstawie porozumień zawartych między wójtem (burmistrzem/prezydentem miasta) a podmiotem wyznaczającym swojego reprezentanta. W przypadku instytucji kultury jest więc możliwe i dopuszczalne, że to jej dyrektor będzie osobą zarówno podpisującą porozumienie, jak i „delegowaną” do Zespołu. Tak jest np. w przypadku wspomnianej gminy Koczała.

Natomiast odnośnie np. pracownika naukowego uczelni, porozumienie powinien zawrzeć jej rektor. Nie będzie w tym przypadku wymagana żadna jego zgoda na dodatkowe zajęcie zarobkowe nauczyciela, gdyż każdy członek Zespołu wykonuje swoje zadania w ramach obowiązków służbowych lub zawodowych.

Podstawa prawna:

1. Art. 6, 9a – 9c Ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej (t.j. Dz. U. 2024, poz. 1673),
2.  Art. 2 Ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1043),
3. Zarządzenie nr 34/2020 Wójta Gminy Koczała z dnia 13 maja 2020 r. w sprawie powołania Zespołu Interdyscyplinarnego,
4. Uchwała nr XXII/163/2020 Rady Gminy Koczała z dnia 17 grudnia 2020 r. w sprawie „Gminnego Programu Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie oraz Ochrony Ofiar Przemocy w Rodzinie na lata 2021-2030”.
5. Zarządzenie 1136.2023 Prezydenta Miasta Zielona Góra z dnia 18 września 2023 r. w sprawie powołania członków Zespołu Interdyscyplinarnego do spraw Przeciwdziałania Przemocy Domowej w Zielonej Górze ze zm.

Mariusz Kusion