WZROST WYNAGRODZEŃ – OD 1 STYCZNIA 2024 r.

Zacznijmy pozytywnie. W pierwszym dniu nowego roku minimalne miesięczne wynagrodzenie zasadnicze profesora uczelni publicznej zwiększyło się o ok. 30% (z 7. 210 zł do 9. 370 zł. ). Idzie za tym proporcjonalny wzrost wynagrodzeń pozostałych nauczycieli akademickich oraz zwiększenie wysokości stypendium doktoranckiego.

Również 1 stycznia wzrosła minimalna pensja pracowników uczelni, którzy nie są nauczycielami akademickimi. Stawki ich pensji wynikają z innych przepisów, w tym zwłaszcza Kodeksu pracy oraz ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę. Biorąc to pod uwagę, rektor określa wynagrodzenia dla kadry administracyjno-obsługowej uczelni. Ich minimalna pensja wzrosła 1 stycznia 2024 r. do 4. 242 zł, a od 1 lipca wyniosła już 4. 300 zł. Zapowiadają się w tym zakresie rewolucyjne zmiany… Tak samo, jak w przypadku listy czasopism punktowanych.

NOWA LISTA CZASOPISM PUNKTOWANYCH – OD 5 STYCZNIA 2024 r.

Tego dnia Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego ogłosił komunikat w sprawie wykazu czasopism naukowych i recenzowanych materiałów z konferencji międzynarodowych. Listę opracowano na podstawie projektu KEN z 29 czerwca 2023 r. To oznacza, że z wykazu usunięto te zmiany, których KEN nie zaproponowała w uchwale, a które zostały mimo to dodane przez byłego szefa resortu Przemysława Czarnka w 2023 r.

Ministerstwo zapowiedziało na początku 2024 r. prace nad dalszymi zmianami nie tyle w samej liście, co w zasadach jej ustalania.

ZMIANY W ODWOŁYWANIU PIERWSZEGO REKTORA UCZELNI PUBLICZNEJ – OD 2 LUTEGO 2024 r.

W razie, gdy stwierdzono naruszenie prawa przez pierwszego rektora nowo utworzonej uczelni publicznej minister może odwołać tego rektora (ust. 5a dodany do art. 432 p. s. w. i. n. ). Wówczas wyjątkowo nie stosuje się procedury z art. 432 ust. 5, czyli nie jest wymagane zasięgnięcie opinii RGNiSW, ani właściwej konferencji rektorów (KRASP, KRPUZ, KRZSP). Po odwołaniu pierwszego rektora w tym trybie minister powołuje następnego rektora na czas do końca okresu, na który został powołany dotychczasowy rektor.

„USTAWA KAMILKA” CZYLI WIĘKSZA OCHRONA MAŁOLETNICH – OD 15 LUTEGO 2024 r.

Wbrew powszechnym skojarzeniom, uczelnie mogą mieć dużo do czynienia z małoletnimi czyli osobami poniżej 18 r. ż. Na przykład organizując uniwersytet dziecięcy czy kursy dla maturzystów. Zdarzają się także niepełnoletni studenci, zwłaszcza z zagranicy. Obowiązki z tzw. “Ustawy Kamilka” dotyczą również działań prowadzonych nieregularnie i na mniejszą skalę, np. wycieczek dla dzieci pracowników, które uczelnia organizuje z ZFŚS.

We wszystkich tych przypadkach uczelnia powinna opracować i wdrożyć dokument pn. standardy ochrony małoletnich, a kadra zajmująca się małoletnimi powinna zostać zweryfikowana w rejestrze karnym oraz rejestrze sprawców przestępstw na tle seksualnym. Dotyczy to również studentów kierowanych na praktyki, np. do szkoły.

Pisałem o tym więcej w artykule i będę ten temat jeszcze rozwijał. W międzyczasie zapraszam na szkolenia z “Ustawy Kamilka” – od 2023 r. poprowadziłem ich setki.

ZMIANY W NCBiR – OD 7 MARCA 2024 r.

Przywrócono zasady sprzed nowelizacji z 2022 r. – nadzór nad Narodowym Centrum Badań i Rozwoju przestał sprawować minister właściwy do spraw rozwoju regionalnego, a zaczął ponownie minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego i nauki. To on od 7 marca 2024 r. m. in. powołuje dyrektora NCBiR, nadaje statut tej agendy i przyznaje środki finansowe.

NCBiR nadal ma prawo tworzyć spółki prawa handlowego, obejmować oraz nabywać udziały i akcje, a także obejmować warranty subskrypcyjne uprawniające do zapisu lub objęcia akcji w spółkach mających siedzibę na terytorium RP albo za granicą. Po nowelizacji do takich działań jest jednak wymagana uprzednia zgoda MNiSW.

ZMIANY W KREDYTACH STUDENCKICH – OD 23 LIPCA 2024 r.

W przeciwieństwie do nowelizacji ustawy o NCBiR i ustawy o CMKP, o której będzie jeszcze mowa, zmiany w zasadach kredytów studenckich są kosmetyczne. Bank Gospodarstwa Krajowego, który nadal prowadzi Fundusz Kredytów Studenckich i Fundusz Kredytowania Studiów Medycznych ma nowe obowiązki. Musi składać ministrowi nauki i ministrowi finansów sprawozdania miesięczne z realizacji planu finansowego FKS, narastająco za kolejne miesiące roku budżetowego, w szczegółowości nie mniejszej niż wynikająca z tego planu. W przypadku FKSM obejmuje to odpowiednio informowanie ministra zdrowia oraz ministra właściwego do spraw finansów publicznych. Ponadto doprecyzowano, że sprawozdanie z działalności FKSM ma zawierać w szczególności informacje o kwocie i liczbie udzielonych w poprzednim roku kredytów na studia medyczne oraz kwocie umorzonych w poprzednim roku kredytów na studia medyczne, oraz sprawozdanie o wynikach FKSM za rok poprzedni.

Skreślono też przepis o tym, że zmiany rocznego planu finansowego Centrum Łukasiewicz dokonuje się w trybie określonym dla sporządzania rocznego planu finansowego.

Bliższe codziennej pracy naukowców są zmiany wprowadzone jesienią do ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

ZMIANY W PRAWIE AUTORSKIM – OD 22 WRZEŚNIA 2024 R.

Z rozległej nowelizacji prawa autorskiego największe znaczenie dla naukowców mają trzy nowości.

Po pierwsze: nowa forma dozwolonego użytku (art. 262 pr. aut. ). M. in. uczelnie zyskały prawo zwielokrotniania utworów w celu eksploracji tekstów i danych do celów badań naukowych, jeżeli czynności te nie są dokonywane w celu osiągnięcia bezpośredniej lub pośredniej korzyści majątkowej. Przez eksplorację rozumie się analizę tekstów i danych „wyłącznie przy zastosowaniu zautomatyzowanej techniki służącej do analizowania tekstów i danych w postaci cyfrowej w celu wygenerowania określonych informacji, obejmujących w szczególności wzorce, tendencje i korelacje”. W tym przypadku nie ma znaczenia to, czy uprawniony podmiot zastrzegł, że nie życzy sobie wykorzystywania jego utworów do „eksploracji tekstów i danych” przez AI.

Po drugie: dozwolony użytek edukacyjny (art. 27 pr. aut. ) ograniczono do wykorzystania 25% objętości utworu.

Po trzecie: zmieniły się zasady zawierania umów licencyjnych i o przeniesienie praw, o czym piszę szczegółowo na blogu.

ZMIANY W KRYTERIACH STYPENDIUM SOCJALNEGO – OD 1 PAŹDZIERNIKA 2024 r.

Wysokość miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniająca do ubiegania się o stypendium socjalne nie jest już związana z kwotami określonymi w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Wysokość dochodu nie może bowiem przekraczać 45% minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalonego od dnia 1 stycznia roku poprzedzającego rok akademicki, na który przyznawane jest stypendium socjalne.

Od 1 października 2024 roku próg ten zwiększył się do 1. 570, 5 zł netto.

Zasady przyznawania stypendium socjalnego przeszły w latach 2023-2024 dużo zmian. Pisałem o nich na blogu.

ZMIANY W STUDIACH PODYPLOMOWYCH – OD 1 PAŹDZIERNIKA 2024 r.

Podmioty prowadzące studia podyplomowe i kształcenie specjalistyczne określają w dalszym ciągu wzory świadectw ich ukończenia. Od nowego roku akademickiego muszą uwzględniać przy tym więcej obowiązkowych elementów wymienionych w rozporządzeniu MNiSW. Jakich? Opisałem je w poprzednim artykule na blogu.

Niektóre regulacje zaczynają obowiązywać, inne przestają.

DEFINITYWNY KONIEC DOKTORATÓW „NA STARYCH ZASADACH” – 31 GRUDNIA 2024 r.

Wielka reforma ministra Jarosława Gowina (tzw. ustawa 2.0) zakładała pierwotnie, że przewody doktorskie wszczęte na dotychczasowych zasadach prowadzone w pierwszej instancji i niezakończone do 31 grudnia 2021 r. będą umarzane lub zamykane. Ten deadline przedłużano trzykrotnie: na 31 grudnia 2022 r., potem do 31 grudnia 2023 r., aż finalnie na 31 grudnia 2024 r. Wiązało się to głównie z utrudnieniami w pracy naukowej i badawczej z powodu epidemii Covid-19. Z końcem roku definitywnie pożegnaliśmy więc procedurę doktoryzowania określoną jeszcze w ustawie z 2005 r. i przywitaliśmy wielkie zmiany w organizacji CMKP.

PRZEŁOMOWE ZMIANY w CMKP – OD 1 STYCZNIA 2025 r.

Celowo nie rozwinąłem w tytule skrótu CMKP, bo reforma zmieniła… jego treść. Dotychczasowe „Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego” nazywa się odtąd „Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego”. W wyniku tej obszernej nowelizacji m. in. przeniesiono kształcenie podyplomowe pielęgniarek i położnych do CMKP oraz rozszerzono katalog podmiotów mogących przyznawać certyfikaty umiejętności zawodowych w zawodach medycznych. Dyrektor CMKP będzie wybierany na czteroletnią kadencję nie – jak dotąd – przez gremium nauczycieli akademickich, a przez zespół ministra zdrowia. Zmiany dotknęły nie tylko ustawę z 13 września 2018 r., która reguluje pracę Centrum. Dodano przy tym wiele nowych przepisów do p. s. w. i. n, a dużo jej regulacji będzie odtąd stosowane wprost wobec CMKP, tak aby funkcjonowało na zasadach analogicznych (choć z wyjątkami) do akademickich uczelni publicznych.

ZAWIESZENIE KSZTAŁCENIA DOKTORANTA – OD 19 MARCA 2025 r.

W grudniu 2024 r. nastąpił koniec procedury doktoryzowania „na starych zasadach” i uchwalono inne przepisy, które mają znaczenie dla wszystkich obecnych oraz przyszłych doktorantów, będących rodzicami. Te zmiany zaczną obowiązywać od 19 marca 2025 r.

Na mocy nowelizacji w Kodeksie pracy pojawiły się nowe uprawnienia dla pracowników, będących rodzicami (nowe brzmienie art. 177 kp i 184, 1864, art. 1868a pkt 1 oraz dodane przepisy art. 1802, 183§31). W ślad za tym poszło wiele zmian w ustawach szczegółowych.

I tak, w art. 204 ust. 3 p. s. w. i. n. dodano nowy rodzaj urlopu określony w K. p. (czyli „uzupełniający urlop macierzyński”), który uprawnia doktoranta do zawieszenia kształcenia na czas trwania tego urlopu. Nadal w tej sprawie wymagany jest wniosek doktoranta, a do zawieszenia uprawniają ponadto urlop macierzyński, urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlop ojcowski oraz urlop rodzicielski.

Mariusz Kusion

Podstawa prawna:

• Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j. Dz. U. 2024. poz. 1571) – zwana „pswin”.
• Rozporządzenie Ministra Nauki z dnia 15 lutego 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wysokości minimalnego miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego dla profesora w uczelni publicznej (Dz. U. 2024 poz. 235).
• Ustawa z dnia 16 stycznia 2024 r. o zmianie ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. 2024 poz. 124).
• Ustawa z dnia 26 stycznia 2024 r. o zmianie ustawy o Narodowym Centrum Badań i Rozwoju oraz ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. 2024 poz. 227).
• Ustawa z dnia 28 czerwca 2024 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2024 poz. 1089).
• Rozporządzenie Ministra Nauki z dnia 18 lipca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie dokumentów wydawanych w związku z ukończeniem studiów podyplomowych (Dz. U. 2024, poz. 1103).
• Ustawa z dnia 6 grudnia 2024 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2024 poz. 1871).
• Ustawa z dnia 27 listopada 2024 r. o zmianie ustawy o Centrum Medycznym Kształcenia Podyplomowego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2024 poz. 1897).
• Ustawa z dnia 13 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2023 poz. 212);
• Ustawa z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1304, 1606).
• Ustawa z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2023 poz. 1672).
• Ustawa z dnia 26 lipca 2024 r. o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, ustawy o ochronie baz danych oraz ustawy o zbiorowym zarządzaniu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi (Dz. U. 2024 poz. 1254).