kreatywnie o prawie.

Wiedzieliście, że każda polska gmina musi powołać takie gremium i przeciwdziałać przemocy domowej? Również przedstawiciele instytucji kultury i świata nauki zostają niekiedy ważnym partnerem władz lokalnych w szeroko pojętej profilaktyce oraz przeciwdziałaniu takim problemom społecznym. W artykule opisuję, dlaczego warto zainteresować się udziałem w Zespole Interdyscyplinarnym. Do podjęcia tego tematu zainspirowały mnie setki szkoleń i rozmów, które poprowadziłem z kadrami samorządów w całym kraju.

Od razu uspokajam – żaden akt prawny nie wprowadził dotąd takiego zakazu, ale może to zrobić pracodawca lub zleceniodawca, np. uczelnia czy instytucja kultury. Sprawdźmy więc, z czym wiąże się zakaz stosowania sztucznej inteligencji w pracy kreatywnej i naukowej oraz konkursach artystycznych.

W ubiegłym roku było dużo konsultacji i szumnych zapowiedzi wielkich zmian w szkolnictwie wyższym i nauce. Te plany przejął w spadku nowy MNiSW powołany 17 stycznia br. Czas pokaże, jaki będzie dalszy los tych obszernych nowelizacji. Tymczasem w ich cieniu pozostały liczne zmiany, które faktycznie udało się wprowadzić w 2024 r. Podsumujmy je.

Temat sygnalistów rozgrzewa wyobraźnię i łącza internetowe. Znajdziecie o nim dużo informacji w sieci, więc postanowiłem skupić się na jednym wątku, za to zasadniczym dla pracy uczelni.
Czy studentowi, doktorantowi i uczestnikowi studiów podyplomowych przysługuje ochrona prawna po zgłoszeniu przez nich naruszenia prawa, zgodnie z ustawą z dnia 14 czerwca 2024 r. o ochronie sygnalistów? Najkrótsza odpowiedź brzmi „Tak, ale…” bądź „To zależy…”😉 Z artykułu dowiecie się, od czego.

Świadectwa ukończenia studiów podyplomowych i kształcenia specjalistycznego będą zawierały więcej obowiązkowych informacji. Trudno nie ulec wrażeniu, że ta nowelizacja jest efektem ubocznym afery Collegium Humanum. Zmiany wpłyną nie tylko na kształcących się nauczycieli. Sprawdźmy, co się zmieni.

Na początek roku temat nietypowy jak na ten blog, za to nadzwyczaj aktualny. Od 15 lutego br. wiele podmiotów publicznych i prywatnych ma obowiązek wprowadzić nowy dokument czyli tzw. Standardy Ochrony Małoletnich. Jest to zbiór zasad i procedur służących ochronie dzieci przed krzywdzeniem w jednostce, w której przebywają. Tą zmianę możecie kojarzyć głównie z przedszkolami i szkołami, chociaż dotyczy również większości instytucji kultury. Ze Standardami mogą zetknąć się także przedstawiciele szkolnictwa wyższego, ale czy uczelnie muszą opracować takie zasady na swój użytek? W artykule opisałem stosowanie Standardów z perspektywy pracy sektora kultury i nauki.

Tuż przed wakacjami poprowadziłem serię szkoleń dla pewnej uczelni medycznej. Rozłożyliśmy na czynniki pierwsze m.in. system świadczeń dla studentów. Było to tym bardziej istotne, że od roku akademickiego 2023/2024 mocno zmieniają się reguły przydzielania stypendium socjalnego. Czyli tego rodzaju stypendium, które w praktyce zazwyczaj budzi największe emocje. Sprawdźmy dlaczego tak jest i co się zmienia.

Poprzednio przybliżyłem zasady pracy zdalnej naukowców oraz zasady podejmowania dodatkowego zatrudnienia i prowadzenia własnej firmy przez pracowników uczelni, Polskiej Akademii Nauk i doktorantów. Zanim pomyślimy o pracy równoległej do zatrudnienia w uczelni, należałoby poznać przepisy prawne o zatrudnieniu na… samej uczelni. Konstytucja dla Nauki przewiduje w tym zakresie wyjątki od ogólnych reguł Kodeksu pracy. Do napisania tego artykułu zainspirowały mnie pytania na szkoleniach o hierarchię nauczycieli akademickich, o to, kiedy konkurs na takie stanowiska jest obowiązkowy i jakich danych może wymagać uczelnia od kandydata.

Przedłużenie o rok okresu ewaluacji działalności naukowej, zdalne posiedzenia organów kolegialnych i zdalne egzaminy oraz obrony, uproszczone procedury – to niektóre z rozwiązań dla uczelni, studentów, doktorantów i pracowników, które wprowadza tzw. Druga tarcza antykryzysowa (1). Celem zmian jest usprawnienie pracy m.in. podmiotów szkolnictwa wyższego i nauki w warunkach epidemii. Co jeszcze się zmienia? W tym artykule poznacie zestawienie najważniejszych zmian.

Pracownicy naukowi uczelni, Polskiej Akademii Nauk i doktoranci mogą podejmować aktywność gospodarczą poza alma mater. Obowiązują ich jednak pewne ograniczenia. W niektórych (nie wszystkich) przypadkach będzie wymagana zgoda przełożonych. Jeżeli naukowiec już podejmuje dodatkowe zatrudnienie lub zakłada własną firmę, zazwyczaj wykorzystuje w tym zakresie wiedzę uzyskaną dzięki pracy naukowej. Jest to jedna z form komercjalizacji wiedzy. Z dzisiejszego artykułu dowiecie się nie tylko o tym, jak zadbać o prawa autorskie naukowca, ale również, na czym polega praca zdalna w czasie epidemii.

Ustawa 2.0 począwszy od swojego projektu wzbudzała dużo emocji w środowisku. Dziś zajmiemy się jedną z głównych zmian czyli nowym – obok rektora i senatu – obowiązkowym organem uczelni publicznej: radą uczelni. To gremium składa się co najmniej w połowie z osób spoza wspólnoty akademickiej. Mogą to być np. przedsiębiorcy, menedżerowie, działacze społeczni, trenerzy… Oswójmy nieznane i przypatrzmy się okiem prawnika, na czym będzie polegać praca tego gremium.

Piszesz pracę dyplomową? Musisz wiedzieć, że Twoja praca z pewnością będzie zweryfikowana pod względem plagiatu. Dotąd uczelnie stosowały w tym celu różne programy antyplagiatowe. Zasady sprawdzania prac dyplomowych pod kątem plagiatu zmieniły się wraz z początkiem roku akademickiego 2018/2019. Teraz wszystkie pisemne prace dyplomowe, jeszcze przed obroną, muszą zostać sprawdzone przez Jednolity System Antyplagiatowy (JSA).
Dlaczego zdecydowano się na takie rozwiązanie? Jakie konsekwencje grożą naukowcom i absolwentom z powodu wykrycia w ich pracach plagiatu? I w jaki sposób działa Jednolity System Antyplagiatowy? O tym wszystkim w dzisiejszym artykule.

Wątek przepisów prawnych o komercjalizacji wiedzy wytworzonej w uczelni pojawił się w kilku moich artykułach. Przyszła pora, aby zająć się tym tematem krok po kroku. Tak, jak to obiecałem w poprzednim tekście pt. „2018 rok – co zmieniło się w prawie dla przedsiębiorczych naukowców? Konstytucja dla nauki”.
Zasadniczą zmianą dla naukowców było wejście w życie 1.10.2018 r. właśnie Konstytucji dla nauki, nazywanej też Ustawą 2.0. Przeniesiono do niej obowiązujące wcześniej przepisy o „uwłaszczeniu naukowców”. Nie ma więc trzęsienia ziemi, chyba że z perspektywy pracowników uczelni artystycznych. Czy tylko „pracowników”? Ustawowe przepisy o komercjalizacji wiedzy nie dotyczą wszystkich wyników pracy naukowej. Czy badacz może więc samodzielnie opatentować swój wynalazek? Czy zawsze musi dzielić się z uczelnią zyskami?
Wyjaśniam to w pierwszym moim tekście w nowym 2019 roku. Zapraszam.

Zbliża się koniec roku i czas podsumowań. W dzisiejszym artykule przedstawiam więc przekrój zmian prawnych z 2018 roku, które powinien znać każdy naukowiec i przedsiębiorca, a zwłaszcza przedsiębiorczy naukowiec. Zwłaszcza, że sporo zmieniło się m. in. w zasadach podejmowania działalności gospodarczej, opłacania ZUS czy zawierania umów o dzieło. Nie mówiąc o „Konstytucji dla nauki”, która weszła w życie 1 października i przebudowała system szkolnictwa wyższego. Zanim 1 stycznia zaczną obowiązywać kolejne zmiany, przypomnijmy i uporządkujmy sobie to, co znowelizowano w 2018 roku. Gotowi?

W zjawisku autoplagiatu ogniskują się reguły etyki zawodowej i rzetelności naukowej z przepisami prawa autorskiego. Tymczasem w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych słowo „autoplagiat” nie pojawia się ani razu. Wcale nie przeszkadza to jednak temu terminowi w zawrotnej karierze począwszy od lat 90. Natomiast niejedna już kariera i praca naukowa została przerwana właśnie przez zarzut popełnienia autoplagiatu. Powinni o tym pamiętać studenci, oddając ten sam lub lekko zmodyfikowany referat na zaliczenie kilku przedmiotów, jak również pracownicy naukowi, którzy myślą o awansie i w tym celu sztucznie mnożą swój dorobek.

W dzisiejszym artykule chcę rozwinąć jeden z zasygnalizowanych wątków i wyjaśnić, co miałem na myśli stwierdzając, że „promotor może być uznany wyjątkowo za współautora pracy dyplomowej swojego studenta/doktoranta, o ile wniesie do niej twórczy wkład”. Pisałem o tym w artykule pt. „Komu przysługują prawa autorskie do pracy dyplomowej”. W praktyce bowiem przynależność praw autorskich do prac dyplomowych i zaliczeniowych wywołuje duże emocje oraz spory. Często pytacie o to, komu rzeczywiście przysługują prawa autorskie do pracy dyplomowej – tylko studentowi czy również promotorowi pracy dyplomowej? To z kolei przekłada się na realne skutki służbowe dla pracowników naukowych i problemy w komercjalizowaniu wiedzy… Czas najwyższy wyjaśnić temat krok po kroku. Gotowi?

W czasie studiów mój kolega z innej uczelni dumnie wręczył mi pewnego dnia swoją wizytówkę. Obok imienia, nazwiska i słowa „student” widniało spore logo jego uczelni. Gdy spytałem, czy ma zgodę władz alma mater na wykorzystanie jej znaku, był zaskoczony. A następnie nieco zmartwiony… Tego dnia kolega dowiedział się, że logo uczelni często bywa zarejestrowane jako znak towarowy, a więc posługiwanie się nim ma swoje ograniczenia i może przynieść negatywne skutki, także studentom, doktorantom i pracownikom. Jakie? Czy zawsze będzie wymagana zgoda rektora? O tym w dzisiejszym artykule.

Planujesz napisać swoją pracę dyplomową nie tylko po to, by ukończyć pewien etap kształcenia, ale jednocześnie rozwiązać kwestie istotne dla danego przedsiębiorstwa? Tworząc pracę magisterską lub doktorską na zlecenie biznesu, można np. wykonać ekspertyzę rynku, ulepszyć produkt, przygotować know-how, logotyp czy całą strategię promocji firmy.
Możliwości są duże. Wątpliwości również, i to w sprawach zasadniczych. Powstaje pytanie, kto w ogóle powinien zawrzeć ze zleceniodawcą umowę na napisanie pracy dyplomowej? Dyplomant, promotor, rektor? Czy zastanawiało Was, kto powinien otrzymać wynagrodzenie za stworzenie pracy na zlecenie biznesu oraz komu właściwie przysługują w takiej sytuacji prawa autorskie do pracy dyplomowej?

Wiedza to kapitał, który można inwestować, na przykład w spółkę prawa handlowego. Chodzi o wypracowane na uczelni wyniki badań, prac rozwojowych i know-how, jakie stanowią bazę do rozwoju przedsiębiorczości akademickiej. To modne ostatnio pojęcie oznacza najszerzej rzecz ujmując aktywność biznesową studentów, absolwentów, doktorantów i pracowników naukowych. Jednym z jej przejawów jest tworzenie przy uczelniach przedsiębiorstw, także w celu komercjalizacji wiedzy. Są to tzw. technostartery, campus firmy czy spółki profesorskie.